“Học hết lớp 12 ít nhất phải biết chơi một loại nhạc cụ, tùy gia đình, tùy khả năng và năng khiếu các cháu đăng ký.”
Định hướng được Tổng Bí thư Tô Lâm chia sẻ gợi mở một cách nhìn đáng suy ngẫm về giáo dục: bên cạnh tri thức, công nghệ và những năng lực cần thiết cho tương lai, người trẻ cũng cần được tiếp cận với nghệ thuật như một phần của quá trình phát triển con người.
Bởi giáo dục không chỉ đặt câu hỏi một học sinh biết bao nhiêu, mà còn là câu hỏi: một người trẻ sẽ trở thành người như thế nào sau hành trình học tập của mình?
Một thế hệ có tri thức, năng lực công nghệ và khả năng thích ứng là điều cần thiết. Nhưng để phát triển toàn diện, các em cũng cần khả năng cảm nhận, sáng tạo, giao tiếp, thấu hiểu và xây dựng một đời sống tinh thần phong phú.
Đó là nơi giáo dục nghệ thuật có một vai trò đặc biệt.
Nghệ thuật không chỉ dành cho những người có năng khiếu, cũng không đơn thuần là một hoạt động giải trí sau những giờ học văn hóa. Khi được đặt trong một định hướng giáo dục đúng đắn, nghệ thuật trở thành một hành trình để người trẻ khám phá bản thân, phát triển năng lực sáng tạo và từng bước hình thành cách nhìn sâu sắc hơn về con người và thế giới.
1. GIÁO DỤC NGHỆ THUẬT KHÔNG CHỈ DẠY MỘT KỸ NĂNG
Khi một học sinh bắt đầu với Piano, Violin, Guitar, Vocal, Art hay một bộ môn nghệ thuật nào khác, điều các em nhìn thấy đầu tiên có thể là một kỹ năng mới.
Nhưng giá trị của hành trình ấy không chỉ nằm ở việc chơi được một bản nhạc hay hoàn thành một tác phẩm.
Một bản nhạc đòi hỏi người học biết lắng nghe, quan sát, ghi nhớ và phối hợp. Một tác phẩm hội họa đòi hỏi khả năng quan sát, tưởng tượng và lựa chọn cách biểu đạt. Việc luyện tập một kỹ thuật mới đòi hỏi sự kiên trì, khả năng đối diện với sai sót và sẵn sàng điều chỉnh.
Những năng lực ấy không xuất hiện trong một ngày.
Chúng được hình thành qua từng lần lặp lại, từng lỗi sai được nhận ra, từng kỹ năng được điều chỉnh và từng bước tiến tưởng như rất nhỏ.
Vì vậy, giá trị của giáo dục nghệ thuật nằm rất nhiều ở chính hành trình người học đi qua những điều mình chưa biết, chưa làm được và từng bước làm chủ chúng.
Học nghệ thuật cũng không nhất thiết bắt đầu bằng mục tiêu trở thành nghệ sĩ.
Một học sinh học Piano có thể không theo con đường biểu diễn chuyên nghiệp. Một bạn học Violin có thể không lựa chọn âm nhạc làm nghề nghiệp tương lai. Nhưng sự tập trung, tính kỷ luật, khả năng lắng nghe, sự kiên trì và năng lực biểu đạt được hình thành trong quá trình ấy vẫn có thể trở thành một phần quan trọng trong hành trang của các em.
2. NGHỆ THUẬT VÀ HÀNH TRÌNH HÌNH THÀNH NHÂN CÁCH
Giáo dục không chỉ hướng đến sự phát triển của trí tuệ.
Một con người toàn diện còn cần đời sống cảm xúc, khả năng đồng cảm và ý thức về những giá trị tốt đẹp.
Âm nhạc, hội họa và các loại hình nghệ thuật tạo nên những không gian đặc biệt để người trẻ học cách quan sát và cảm nhận thế giới.
Các em học cách lắng nghe một giai điệu, nhận biết những khác biệt rất nhỏ giữa các âm thanh, quan sát một hình ảnh, lựa chọn màu sắc hay tìm cách diễn đạt một cảm xúc mà đôi khi chính mình vẫn chưa thể gọi tên bằng lời.
Từ những trải nghiệm ấy, sự tinh tế trong cảm nhận và khả năng nhìn nhận những điều khác biệt được hình thành từng bước.
Đó cũng là một phần của hành trình hướng đến Chân – Thiện – Mỹ: không chỉ có tri thức để hiểu thế giới, mà còn có khả năng cảm nhận, trân trọng và tạo ra những giá trị tốt đẹp trong thế giới ấy.
3. NGHỆ THUẬT VÀ TƯ DUY SÁNG TẠO CỦA THẾ HỆ TRẺ
Thế giới tương lai không chỉ cần những người có khả năng ghi nhớ kiến thức.
Ngày càng quan trọng hơn là khả năng đặt câu hỏi, tìm ra cách tiếp cận mới và nhìn thấy những khả năng khác nhau trước một vấn đề.
Đây cũng là nơi giáo dục nghệ thuật có sự giao thoa tự nhiên với những định hướng giáo dục hiện đại như khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học.
Nghệ thuật đưa người học đến với một cách tư duy khác: quan sát trước khi kết luận, thử nghiệm trước khi lựa chọn, chấp nhận nhiều khả năng thay vì chỉ tìm kiếm một đáp án duy nhất.
Khi lý trí và cảm xúc cùng được phát triển, người trẻ có thêm nền tảng để tiếp cận những vấn đề phức tạp bằng nhiều góc nhìn.
Bởi sáng tạo không chỉ là tạo ra một tác phẩm nghệ thuật.
Sáng tạo còn là khả năng nhìn thấy một khả năng mới trong những điều tưởng như đã quen thuộc.
4. MỘT ĐỜI SỐNG TINH THẦN PHONG PHÚ CŨNG LÀ MỘT PHẦN CỦA GIÁO DỤC
Những năm tháng cấp 2, cấp 3 là giai đoạn người trẻ phải đối diện với nhiều thay đổi: học tập, các mối quan hệ, định hướng tương lai và những kỳ vọng ngày càng lớn.
Trong hành trình ấy, một đời sống tinh thần phong phú có thể trở thành một không gian cân bằng cần thiết.
Âm nhạc và nghệ thuật cho phép các em có một khoảng thời gian để tập trung vào một điều khác, được sáng tạo, được biểu đạt và trải nghiệm niềm vui của quá trình học tập mà không phải lúc nào cũng gắn với điểm số hay thành tích.
Điều quan trọng không phải biến nghệ thuật thành một “phương pháp giảm áp lực”.
Điều quan trọng hơn là xây dựng một môi trường giáo dục trong đó trí tuệ, cảm xúc và khả năng sáng tạo được phát triển song song.
Bởi một hành trình giáo dục trọn vẹn không chỉ chuẩn bị cho một người trẻ cách bước vào thế giới, mà còn giúp các em xây dựng một đời sống bên trong đủ phong phú để hiểu và đối diện với thế giới ấy.
5. GIỮ GÌN BẢN SẮC VÀ TỰ TIN HỘI NHẬP
Giáo dục nghệ thuật cũng có mối liên hệ sâu sắc với văn hóa.
Khi một thế hệ trẻ hiểu, thưởng thức và thực hành nghệ thuật, các em không chỉ tiếp xúc với những giá trị của thế giới mà còn có cơ hội hiểu sâu hơn về văn hóa của chính mình.
Một người trẻ có khả năng sử dụng công nghệ hiện đại nhưng đồng thời hiểu âm nhạc, hội họa, văn hóa và nghệ thuật sẽ có một nền tảng phong phú hơn để bước vào quá trình hội nhập.
Hội nhập không có nghĩa là đánh mất bản sắc.
Ngược lại, hiểu mình, hiểu văn hóa của mình và có khả năng đối thoại với những giá trị khác biệt chính là một phần của sự tự tin khi bước ra thế giới.
Vì vậy, giáo dục nghệ thuật không chỉ mở rộng khả năng cảm nhận của người học, mà còn góp phần hình thành một thế hệ có nền tảng văn hóa đủ vững để tiếp nhận những điều mới mà không đánh mất những giá trị của chính mình.
6. KHI GIÁO DỤC NGHỆ THUẬT TRỞ THÀNH MỘT PHẦN CỦA GIÁO DỤC TOÀN DIỆN
Trong những định hướng gần đây về giáo dục và phát triển con người, nghệ thuật ngày càng được nhìn nhận như một thành tố của giáo dục toàn diện.
Tổng Bí thư Tô Lâm từng chia sẻ định hướng:
“Học hết lớp 12 ít nhất phải biết chơi một loại nhạc cụ, tùy gia đình, tùy khả năng và năng khiếu các cháu đăng ký.”
Cùng với đó là gợi mở về cách tổ chức giáo dục linh hoạt hơn, trong đó nhà trường có thể kết nối với nghệ sĩ, ca sĩ, họa sĩ, vận động viên và những người có chuyên môn để đưa nghệ thuật, thể thao đến gần học sinh hơn.
Những định hướng ấy có thể được nhìn nhận trong một tinh thần rộng hơn: tạo thêm cơ hội để mỗi học sinh được tiếp cận nghệ thuật phù hợp với khả năng, sở thích và điều kiện của mình.
Mục tiêu cuối cùng không phải biến tất cả học sinh thành nghệ sĩ.
Mục tiêu là để các em có thêm một con đường phát triển – nơi tri thức, thể chất, cảm xúc, khả năng sáng tạo và đời sống tinh thần được nuôi dưỡng cùng nhau.
Và để điều đó trở thành một phần thực chất của giáo dục, nghệ thuật cũng cần được tiếp cận bằng một hệ thống giáo dục có chuyên môn, có định hướng và có khả năng đồng hành lâu dài.
TED SAIGON – TỪ HÀNH TRÌNH GIÁO DỤC NGHỆ THUẬT ĐẾN HỆ SINH THÁI GIÁO DỤC CHUYÊN NGHIỆP
Từ năm 2012, TED SAIGON bắt đầu hành trình phát triển trong lĩnh vực giáo dục nghệ thuật.
Hơn một thập kỷ qua, hành trình ấy không chỉ được đo bằng số lượng học viên, chương trình hay những thành quả đạt được.
Điều quan trọng hơn là quá trình TED SAIGON từng bước xây dựng một môi trường giáo dục nghệ thuật có chuyên môn, có định hướng và có khả năng đồng hành lâu dài với người học.
Từ những bộ môn nền tảng như Piano, Violin, Guitar, Vocal, Vẽ…, TED SAIGON từng bước mở rộng cách tiếp cận giáo dục nghệ thuật thông qua đào tạo chuyên môn, biểu diễn, các chương trình học thuật và những chuẩn mực đánh giá quốc tế.
Đặc biệt, việc đồng hành cùng người học trên những hành trình dài – từ những bước đầu tiên đến những cột mốc học thuật cao hơn – giúp TED SAIGON nhìn giáo dục nghệ thuật không phải như một hoạt động ngắn hạn, mà là một quá trình phát triển liên tục.
Đó cũng là nền tảng để TED SAIGON hướng đến việc xây dựng một hệ sinh thái giáo dục nghệ thuật chuyên nghiệp – nơi mỗi người học có thể bắt đầu từ một bộ môn mình yêu thích, được định hướng phù hợp, có cơ hội thực hành, trải nghiệm, phát triển năng lực và tiếp tục lựa chọn con đường của riêng mình.
Một hệ sinh thái như vậy không chỉ cần những lớp học.
Đó là sự kết nối giữa chuyên môn, chương trình đào tạo, đội ngũ giáo viên, trải nghiệm nghệ thuật, môi trường thực hành, định hướng học thuật và những cơ hội phát triển phù hợp với từng giai đoạn của người học.
Bởi giáo dục nghệ thuật, nếu được nhìn nhận nghiêm túc, không chỉ là việc dạy một người trẻ chơi một nhạc cụ hay tạo ra một tác phẩm.
Đó là việc tạo dựng một môi trường đủ chuyên nghiệp để mỗi người học có thể bắt đầu, khám phá, tiến bộ, thay đổi và tiếp tục lựa chọn con đường của mình.
Không phải mỗi người trẻ đều cần trở thành nghệ sĩ.
Nhưng mỗi người trẻ đều cần cơ hội để biết mình có thể cảm nhận điều gì, sáng tạo điều gì và trở thành người như thế nào.
Giáo dục, sau cùng, không chỉ là hành trình đi đến một kết quả.
Đó là hành trình hình thành một con người có tri thức, có năng lực, có cảm xúc, có khả năng sáng tạo và biết trân trọng những giá trị của cuộc sống.
Và trong hành trình ấy, nghệ thuật không đứng bên ngoài giáo dục.
Nghệ thuật là một phần của giáo dục con người.
